Вариатор (лот. варио — узгартираман) — юритма (ҳаракатлантиргич) билан иш бажарувчи механизм орасидаги узатиш нисбатини бир текис ўзгартирадиган қурилма. Поғонасиз узатма В.нинг асосий қисми ҳисобланади. Турли шароитларда машина ва механизмларнинг мақбул (оптимал) тезликларда ишлашини таъминлайди. Мас., метрополитен эскалаторларида В. ёрдамида даста билан зиналарнинг ҳаракат тезликлари бараварлаштирилади (эскалаторда кетаётганингизда қўлингизни дастага қўйиб турсангиз, даста зиналарга нисбатан тезроқ сурилаётганлигини сезасиз. Бу ҳол В.нинг яхши ишламаётганлигини билдиради). В.нинг механик сирти иккинчисининг ён томонига тегиб ҳаракат қиладиган иккита диекдан иборат фриксион узатмадир. Етакланувчи (вертикал) валнинг ҳаракатини ўзгартириш учун биринчи диск ўз ўқида сурилади. В. машина, механизмларда, кимё, тўқимачилик саноати ва транспортда ишлатилади.

Адабиётлар

  • ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил