Ziyosfera

Ventyan

Вентян – Лаос пойтахти, Меконг дарёсининг чап соҳилидаги порт. Алоҳида маъмурий бирлик қилиб ажратилган. Аҳолиси 531,8 минг киши (1990-йиллар ўрталари). Вентянга ХИИИ асрда асос солинган. ХВИ-ХВИИ аср бошларида Лансанг давлатининг пойтахти, 1899-йилдан Франсия Лаоси маъмурий маркази, 1946—75-йилларда Лаос қироллигининг пойтахти бўлган. 1975-йил декабрдан Лаос Халқ Демократик Республикаси пойтахти. Вентянда давлатнинг асосий олий органлари жойлашган. Мамлакатнинг муҳим савдо маркази. Автомобил йўллари ва Меконг дарёси орқали қўшни мамлакатлар билан боғ-ланган. Аэропорт бор. Мамлакатнинг деярли барча импорт ва экспорти Вентян орқали ўтади. Саноати шоли оқловчи, кўн, ип газлама ва шойи, кимхоб, мебел ишлаб чиқарувчи майда корхоналардан иборат. Университет, институтлар, Миллий кутубхона, музейлар бор. Меъморий ёдгорликлари: Фра-Кео (1565), Сисакет (1820) ибодатхоналари, қирол саройи ва бошқалар.

Вентян
ວຽງຈັນ
Пойтахти
Юқоридан, чапдан о'нгга: Патухаи; Патухаи дан Вентианнинг ко'риниши; Wат Си Сакет; Пҳа Тҳат Луанг
Official seal of Ventyan
Герб
картограпҳер-эррор-бад_дата: $[0]: ЭхтерналДата реқуирес идс ор қуэрй
Ventyan is located in Laos
Ventyan
Ventyan is located in Southeast Asia
Ventyan
Ventyan is located in Asia
Ventyan
Координаталари: 17°59′Н 102°38′Э / 17.98°Н 102.63°Э / 17.98; 102.63
Давлат  Лаос
Префектураси Вянтян префектураси
Ҳукумат
 • Маёр Атҳспҳангтҳонг Сипҳандоне
Ҳудуд
 • Умумий 3 920 км2 (1 514 сқ ми)
Баландлиги
 174 м (571 фт)
Аҳолиси
 • Умумий 840 940
 • Зичлиги 210 000/км2 (560 000/сқ ми)
  2023-йил[2]
 • Ёз (ДСТ) УТC+7 (ИCТ)

Этимология

Шаҳар номи пали тилидан (Тҳеравада буддизми тили) „сандал дарахти шаҳри“ деган маънони англатади. Бу номнинг этимологиясини акс эттирувчи қадимги ёзувлар лаос тилида ёзилган манбалар билан тасдиқланган[3]. Замонавий Лао тилида шаҳар номи унинг талаффузига қараб ёзилади, бу эса ноаниқ талқинларни келтириб чиқаради. Лаосликлар Вентянни „ой шаҳри“ деб таржима қилинишини даъво қилишади (санскрит тилидан चन्द्र - чандра)[4][5].

Тарихи

Лаоснинг тарихий манбаларига кўра Вентян шаҳзодаси Тҳаттарадтҳа томонидан Вентян шаҳрига асос солинган. Тҳаттарадтҳа дастлаб Меконгнинг ғарбий қирғоғида Маҳа Тҳани Си Пҳан Пҳао номли шаҳарга асос солган. Бугунги кунда Таиланднинг Удон Тани шаҳри жойлашган ер.

1354-йилда Фа Нгум Лан Хан қироллигига асос солган ва Вентян муҳим маъмурий марказга айлантирилган. 1563-йилда қирол Сеттатират Бирма босқинининг таҳдиди остида пойтахт кўчирган. 1707-йилда Лан Хан қиролиги қулагандан сўнг, Вентян мустақил Вентян қироллигининг пойтахтига айланди[6][7].

1827-йилда қирол Аноувонгнинг қўзғолонидан сўнг, Вентян ёқиб юборилган ва Сиам армияси томонидан талон-тарож қилинган. ХИХ асрнинг охирида франсузлар келганида, шаҳар бутунлай бўш ва ўрмон билан қопланган эди. Франсия ҳукмронлиги Вентян устудан 1893-йилда ўрнатилган. 1899-йилда Вентян Франсиянинг Лаос протекторатининг пойтахтига айланди. Франсузлар шаҳарларни ва буддист ибодатхоналарини тиклаганлар ва кўплаб мустамлака биноларини қолдирганлар.

Иккинчи жаҳон уруши пайтида, қисқа муддатли қаршиликлардан сўнг, шаҳар Сако Масанори қўмондонлиги остида Япония армияси томонидан босиб олинган[8]. У 1945-йил 24-апрелда шаҳар франсуз армияси томонидан озод қилинган. 1949-йилдан бери Вентян мустақил Лаос Қироллигининг пойтахти ҳисобланади.

Лаосдаги фуқаролар уруши (1960-1973) пайтида Вентян асосий уруш нуқтаси бўлган. 1975-йил 2-декабрда Патет Лао коммунистик ҳаракати Вентян устидан назоратни ўз қўлига олган. Шу куни Лаос Халқ Демократик Республикаси тузилганлигини эълон қилди ва Лаосдаги фуқаролар уруши тугатилди.

Вентян

Адабиётлар

  • ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил

Манбалар

  1. ↑ Лао Статистиcс Буреау. „Ресулц оф Популатион анд Ҳоусинг Cенсус 2015“ (ПДФ) (2016-йил 21-октябр). 2020-йил 30-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 8-январ.
  2. ↑ Виэнтиане Cапитал
  3. ↑ Аскеw, Марc; Лонг, Cолин; Логан, Wиллиам. Виэнтиане: Трансформатионс оф а Лао Ландсcапе (эн). Роутледге, 2006 — 15, 46-бет. ИСБН 978-1-134-32365-4. Қаралди: 2020-йил 22-ноябр (2023-йил 16-ноябрда асл нусхадан архивланган). 
  4. ↑ Госча, Чристопҳер Э.; Иварссон, Сøрен. Cонтестинг Висионс оф тҳе Лао Паст: Лаос Ҳисториограпҳй ат тҳе Cроссроадс. НИАС Пресс, 2003 — 34 н.62, 204 н.18-бет. ИСБН 978-87-91114-02-1. Қаралди: 2020-йил 22-ноябр (2023-йил 16-ноябрда асл нусхадан архивланган). 
  5. ↑ "Дефинитион оф 'Виангчан'". Cоллинс Энглиш Диcтионарй. Гласгоw: ҲарперCоллинс. ҳттпс://www.cоллинсдиcтионарй.cом/диcтионарй/энглиш/виангчан. "Виангчан ин Бритиш. (ˌwиːɛŋˌтæн). ноун: анотҳер спеллинг оф Виэнтиане" <!--->
  6. ↑ „Виэнтиане маркс 450 еарс анниверсарй“ (деадлинк). 2015-йил 11-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 11-июл.
  7. ↑ „Фар Эаст анд Аустраласиа“. 2010-йил 21-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 25-ноябр.
  8. ↑ „Фар Эаст анд Аустраласиа 2003 — Гоогле Боокс“. 2014-йил 15-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 11-июл. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Ventyan" dan olindi