Wim Wenders
| Wim Wenders | |
|---|---|
 | |
| Tavalludi |
1945-yil 14-avgust |
| Fuqaroligi |
 Germaniya |
| Faoliyat yillari | 1967 — hozirgacha |
| Turmush oʻrtogʻi |
Edda Kyoxl (turm. 1968; ajr. 1974) Liza Krozer (turm. 1974; ajr. 1978) Roni Bleykli (turm. 1979; ajr. 1981) Izabel Vaynkarten (turm. 1981; ajr. 1982) Donata Venders (turm. 1993) |
| Mukofotlari | „Oltin palma novdasi“ (1984), BAFTA (1985), „Oltin sher“ (1982), faxriy „Oltin ayiq“ (2015) |
Vim Venders (olmoncha: Wim Wenders , tugʻilganda Wilhelm Ernst Wenders, 1945-yil 14-avgust, Dyusseldorf) — nemis kinorejissyori va fotografi. Yangi nemis kinosining yirik namoyandasi va muallif-rejissyor sifatida tan olingan[1]. U BAFTA, „Oltin palma novdasi“, „Oltin sher“ va faxriy „Oltin ayiq“ mukofotlarini olgan, shuningdek, „Oscar“ mukofotiga toʻrt marta nomzod boʻlgan. 1996–2020-yillarda Yevropa kino akademiyasining prezidenti boʻlgan.
Hayoti
Venders Dyusseldorfda anʼanaviy katolik oilasida tugʻilgan, otasi Xaynrix Venders jarroh edi. Rejissyorning „Vim“ ismi aslida gollandcha ism boʻlib, u choʻqintirilganda berilgan rasmiy „Vilgelm“ ismining qisqartma shaklidir. Maktabni Ruhr hududidagi Oberxauzen shahrida tamomlagan, soʻng Freyburg universitetida tibbiyot (1963–1964) va Dyusseldorf universitetida falsafa (1964–1965) boʻyicha oʻqigan, ammo oʻqishni tashlab, 1966-yil oktyabrida rassom boʻlish uchun Parijga koʻchib borgan. Parijda u Fransiya milliy kino maktabi — IDHEC (hozirgi „La Fémis“)ga kirish imtihonlaridan oʻta olmaydi. Shundan soʻng Monparnasdagi Jonni Fridlender ustaxonasida gravyurachi boʻlib ishlaydi. Aynan shu davrda uning kino sanʼatiga boʻlgan ishtiyoqi kuchayib, kuniga beshtagacha film koʻra boshlaydi[2].
1967-yilda Germaniyaga qaytib, Dyusseldorfdagi „United Artists“ ofisida ishlagan, shu yili kuzda Myunxen televideniye va kino universitetiga (HFF) oʻqishga kirgan. 1967–1970-yillarda oʻqish bilan birga „FilmKritik“ jurnali, „Süddeutsche Zeitung“ gazetasi, „Twen“ jurnali va „Der Spiegel“ uchun kino tanqidchisi boʻlib ishlagan[2].
Ijodi
Venders faoliyati 1960-yillar oxirida, Yangi nemis kinosi davrida boshlangan. Uning filmlaridagi oʻziga xos vizual uslub koʻp jihatdan gollandiyalik operator Robby Müller bilan koʻp yillik hamkorlikning samarasidir. Rejissyorning toʻliq metrajli debyut asari — Myunxen televideniye va kino universitetidagi bitiruv ishi hisoblangan, 16 mm plyonkaga tasvirga olingan qora-oq formatdagi „Shaharda yoz fasli“ (1970) filmi boʻladi. Keyin Peter Handke romani asosida „Penalti vaqtidagi darvozabonning hayajoni“ (1972) va Nathaniel Hawthorne romani asosida „Qirmizi harf“ (1973)ni suratga olgan. 1974–1976-yillarda „Yoʻl filmlari trilogiyasi“ni — „Shaharlardagi Alisa“ (1974), „Notoʻgʻri harakat“ (1975) va „Qirollar yoʻli“ (1976)ni yaratgan, oxirgisi 1976-yilgi Cannes kinofestivalida FIPRESCI mukofotini olgan.
1977-yilda Patricia Highsmith romani asosidagi „Amerikalik doʻst“ (Dennis Hopper va Bruno Ganz ishtirokida) filmi bilan shuhrat qozongan. „The New York Times“ tanqidchisi Jey Xoberman uni Martin Scorsesening"Taksi haydovchisi" filmiga qiyoslab, haqiqiy kino shinavandalari uchun yaratilgan yangi turdagi film sifatida taʼriflagan[3]. „Parij, Texas“ (1984, bosh rollarda Harry Dean Stanton va Nastassja Kinski) dramasi Cannes kinofestivalida „Oltin palma novdasi“ni olgan[4]. Peter Handke bilan hammualliflikda yozilgan „Xohish qanotlari“ (1987) uchun 1987-yilgi Cannes kinofestivalida eng yaxshi rejissyor deb topilgan[5]. Uning davomi „Uzoq, yaqin!“ (1993) esa Cannes kinofestivalida Grand-pri bilan taqdirlangan.
Venders koʻplab mashhur hujjatli filmlar ham suratga olgan, „Buena Vista Social Club“ (1999, Kuba musiqasi haqida), 3D formatidagi „Pina“ (2011, raqqosa Pina Bausch haqida), „Yer tuzi“ (2014) — uchalasi ham „Oscar“ mukofotiga eng yaxshi hujjatli film nominatsiyasida nomzod boʻlgan. Rejissyorning 2023-yilda suratga olingan „Ajoyib kunlar“ (Perfect Days) filmi hayotning kichik quvonchlaridan goʻzallik topish falsafasiga bagʻishlangan boʻlib, 2024-yilda „Eng yaxshi xalqaro badiiy film“ nominatsiyasida "Oscar" mukofotiga nomzod sifatida koʻrsatiladi[6]. Venders shuningdek faol fotograf boʻlib, 1980-yillar boshidan 20 yil davomida „Yer yuzasidan suratlar“ loyihasi ustida ishlagan, uning birinchi turkumi — „Gʻarbda yozilgan“ — „Parij, Texas“ filmiga tayyorgarlik chogʻida AQShning Gʻarbini kezib chiqqanida yaratilgan.
Filmografiyasi
Badiiy filmlari
| Yil | Film nomi | Asl nomi |
|---|---|---|
| 1970 | „Shaharda yoz fasli“ | Summer in the City |
| 1972 | „Penalti vaqtidagi darvozabonning hayajoni“ | Die Angst des Tormanns beim Elfmeter |
| 1973 | „Qirmizi harf“ | Der scharlachrote Buchstabe |
| 1974 | „Shaharlardagi Alisa“ | Alice in den Städten |
| 1975 | „Notoʻgʻri harakat“ | Falsche Bewegung |
| 1976 | „Qirollar yoʻli“ | Im Lauf der Zeit |
| 1977 | „Amerikalik doʻst“ | Der amerikanische Freund |
| 1982 | „Xammett“ | Hammett |
| 1982 | „Ishlarning ahvoli“ | Der Stand der Dinge |
| 1984 | „Parij, Texas“ | Paris, Texas |
| 1987 | „Xohish qanotlari“ | Der Himmel über Berlin |
| 1991 | „Dunyo oxirigacha“ | Bis ans Ende der Welt |
| 1993 | „Uzoq, yaqin!“ | In weiter Ferne, so nah! |
| 1994 | „Lissabon hikoyasi“ | Lisbon Story |
| 1995 | „Bulutlar ortida“ | Al di là delle nuvole (Mikelanjelo Antonioni bilan; Vendersning ishtiroki qisman) |
| 1997 | „Zoʻravonlikka chek qoʻyish“ | The End of Violence |
| 2000 | „Million dollarlik mehmonxona“ | The Million Dollar Hotel |
| 2004 | „Farovon mamlakat“ | Land of Plenty |
| 2005 | „Eshikni taqillatmang“ | Donʼt Come Knocking |
| 2008 | „Palermodagi suratga olish“ | Palermo Shooting |
| 2015 | „Hammasi yaxshi boʻladi“ | Every Thing Will Be Fine |
| 2016 | „Aranxuesning goʻzal kunlari“ | Les Beaux Jours d’Aranjuez |
| 2017 | „Choʻkish“ | Submergence |
| 2023 | „Ajoyib kunlar“ | Perfect Days |
Hujjatli filmlari
| Yil | Film nomi | Asl nomi |
|---|---|---|
| 1980 | „Suv ustida chaqmoq“ (Nikolas Rey bilan hammuallifda) | Lightning Over Water |
| 1985 | „Tokio-ga“ | Tokyo-Ga |
| 1989 | „Shaharlar va kiyimlar haqida daftar“ | Notebook on Cities and Clothes |
| 1995 | „Yorugʻlik hiylasi“ | A Trick of Light |
| 1998 | „Villi Nelson Teatrda“ | Willie Nelson at the Teatro |
| 1999 | „Buena Vista ijtimoiy klubi“ | Buena Vista Social Club |
| 2002 | „Kyolnga qasida: rok-n-roll film“ | Ode to Cologne: A Rock 'Nʼ Roll Film |
| 2003 | „Inson ruhi“ | The Soul of a Man |
| 2011 | „Pina“ | Pina |
| 2014 | „Yer tuzi“ (Juliano Ribeyro Salgadu bilan hammuallifda) | The Salt of the Earth |
| 2018 | „Papa Fransisk: soʻziga sodiq inson“ | Pope Francis: A Man of His Word |
| 2023 | „Anselm“ | Anselm |
Manbalar
- ↑ Kürten, Jochen. „The eclectic filmmaker: Wim Wenders at 75“. Deutsche Welle (2013-yil 8-iyul). Qaraldi: 2021-yil 1-fevral.
- ↑ 2,0 2,1 „Wim Wenders“. polkagalerie.com. Qaraldi: 2020-yil 21-iyul.
- ↑ Hoberman, J.. „Wim Wenders's High Plains Grifter“. The New York Times (2016-yil 12-fevral). Qaraldi: 2023-yil 24-sentyabr.
- ↑ „Wenders's Film, 'Paris, Texas,' Wins at Cannes“. The New York Times (1984-yil 24-may). Qaraldi: 2024-yil 14-mart.
- ↑ „Pialat Film Gets Top Prize at Cannes“. The New York Times (1987-yil 20-may). Qaraldi: 2024-yil 14-mart.
- ↑ Schilling, Mark. „Wim Wenders' 'Perfect Days' finds beauty in small pleasures“. The Japan Times (2024-yil 4-yanvar). Qaraldi: 2024-yil 15-yanvar.
Havolalar
- Vim Venders — rasmiy veb-sayt