Zarafshon (shahar)

Зарафшон — Навоий вилоятида жойлашган шаҳар. Шаҳар 1965-йилларда бунёд этилган. Зарафшон Қизилқум чўлида жойлашган. Аҳолиси 86,5 минг кишидан ортиқ (2023).

Зарафшон
шаҳар
41°34′0″Н 64°12′0″Э
Мамлакат	Ўзбекистон
вилоят	Навоий вилояти
Ҳукумат
• Ҳоким	Назирбек Рахманов
Аҳолиси	70 000
Вақт минтақаси	УТC+5
Почта индекс(лар)и	210300
Зарафшон Зарафшон

Тарихи

Шаҳарга кириш.

1958-йилда Самарқанд геология-қидирув гуруҳи ҳудудни (Букантау, Тамдитов ва Мурунтов тоғлари, Қизилқум чўли) ўрганишга киришди. Бу ҳудудда олтин ва уран конлари топилгач, СССР Ўрта машинасозлик вазирлиги зудлик билан Қизилқум вилоятини ўзлаштириш ва уни йирик консаноат марказига айлантириш тўғрисида буйруқ чиқарди.

Шаҳар қурилиши 1960-йилларнинг бошларида бошланган ва СССР парчалангунга қадар давом этган. 1965-йил шаҳар ташкил этилганининг расмий йили ҳисобланади. 1967-йил 16-январда Зарафшон шаҳар типидаги аҳоли пункти мақомини олди. СССР парчаланиши даврида шаҳар типик совет (3, 4, 5, 7 ва 9 қаватли) уйларга эга 12 микрораёндан иборат бўлган. Шаҳарда 8 та умумтаълим мактаби, 21 та болалар боғчаси бўлган.

Дастлаб, шаҳарда Навоий кон-металлургия комбинати таркибига кирувчи Мурунтов кони ва Бессопан саноат майдончасида жойлашган саноат олтин қазиб олиш обектларига хизмат кўрсатувчи ишчилар яшаган. Мурунтов конида олтин қазиб олиш СССРдаги умумий олтин қазиб олишнинг тахминан 30% ни ташкил этган.

Навоий кон-металлургия комбинатининг энг йирик бўлинмаси Зарафшон шаҳрида жойлашган. Бу Марказий кон бошқармаси бўлиб, 29 та асосий ва қўшимча бўлинмаларни ўз ичига олади. Марказий кон бошқармасининг асосий вазифаси қимматбаҳо металлар (олтин, кумуш) конларини ўзлаштириш ва уларни қазиб олишдан иборат.

Ўзбекистон 1991-йилда мустақилликка эришгандан сўнг шаҳар ва унга туташ саноат майдонларида янги корхоналар ва заводнинг янги саноат обектлари барпо этиш давом эттирилди, жумладан:

• „СКВЗ“ кони;
• „Ауминзо-Амантой“ кони;
• 5-сонли гидрометаллургия заводи;
• 7-сонли гидрометаллургия заводи;
• Қизилқум фосфорит комплекси;
• „Зарафшон ойна“ корхонаси;
• „Агама“ трикотаж фабрикаси ва бошқалар.

Шаҳар аҳолисининг аксарияти Навоий кон-металлургия комбинати таркибига кирувчи бўлинмалар ва саноат обектларида меҳнат қилади.

Географияси

Шаҳар Қизилқум чўлининг марказий қисмида, мамлакатнинг энг йирик олтин конидан „Мурунтов“ дан 30 км узоқликда жойлашган.

Саноати

• „НКМК“ ДК Марказий кон бошқармаси (олтин, кумуш, металл бўлмаган қурилиш материалларини қазиб олиш).
• „Қизилқум фосфорит комплекси“ МЧЖ „Ўзкимсаноат“ АЖ (фосфорит консентрати қазиб олиш)
• „НГМК“ ДК Зарафшон қурилиш бошқармаси (қурилиш),
• „НГМК“ давлат корхонасининг „Агама“ ПТФ (кийим ишлаб чиқариш).

Инфратузилмаси

Шаҳарда Амударёдан сув таъминоти тизими (250 км. га яқин қувурлар), совет даври меъморий лойиҳалари бўйича яхшиланган 12 та турар-жой бинолари микрораёнлари, маданият (маданият уйи, ижодий марказлар), спорт (стадион, бассейн, спорт заллари ва спорт мажмуалари), савдо (дўконлар, бозорлар, савдо марказлари), тиббиёт ва бошқа давлат муассасалари, сунъий ўсимликлар ва боғлар мавжуд.

Спорт

Зарафшонда пауэрлифтинг бўйича Осиё чемпионати (2003-йил), елканли спорт бўйича МДҲ давлатлари ўртасида халқаро турнир ва шу каби мусобақалар бўлиб ўтган. Биргина 2004-йилнинг ўзида Зарафшон шаҳрида турли даражадаги 150 та спорт тадбирлари ўтказилган.

„Қизилқум“ футбол клуби 2000-йилдан буён Ўзбекистон Олий лигасида ўйнаб келмоқда (энг юқори ютуқ 2002-йилги мавсумда 3-ўрин).