Kitlar

Андоза:Группа таксонов Китлар ( грекча: кῆтос - "денгиз йиртқич ҳайвони") - делфинлар ёки чўчқалар билан боғлиқ бўлмаган денгиз сутемизувчиларидир. Расмий номларида ("қотил кит") сўзи бор, гарчи улар қат’ий таксономия бўйича делфинлар бўлса ҳам. Эскирган таснифда китлар силлиқ китларни англатжжжча: Андоза:Без курсива Балаенидае). Қадимги кунларда "кит" сўзи ба’зан левиафани англатади китла 500 йил яшайди

Келиб чиқиши ва турлари

Кетацианлар, хусусан китлар, ҳайвонлар орасида энг каттаси: кўк кит, балоғат ёшида ўртача тана узунлиги 25 м (энг каттаси - 33 м гача) ва массаси 90-120 тоннага этади. Барча кицимонлар, китлар, делфинлар ва денгиз чўчқалари, жумладан, артиодактил тузилмаси қуруқликдаги сутемизувчиларнинг авлодларидир. Молекулар генетик ма’лумотларга кўра, кицимонлар артиодактилларнинг инфраордери ҳисобланади. Бундан ташқари, ушбу ма’лумотларга кўра, бегемотлар китларнинг энг яқин қариндошларидан бири ҳисобланади; улар тахминан 54 миллион йил аввал яшаган умумий аждоддан келиб чиққан. Китлар тахминан 50 миллион йил олдин сувда яшашга ўтган.

Анатомия

Барча сутемизувчилар каби, китлар ўпкалари билан ҳаводан нафас оладилар, иссиқ қонли, болаларини сут безлари сути билан озиқлантирадилар ва сочлари бор (хаттоки жуда қисқарган бўлса ҳам).

Тана балиқнинг оқимли танаси каби силлиқдир. Қаватлар, ба’зан қанотлар деб ҳам аталади, ташқи кўринишида лобли. Қуйруқнинг охирида двигател ва стабилизатор ролини ўйнайдиган иккита горизонтал пичоқли қанот мавжуд бўлиб, вертикал текисликдаги тўлқинсимон ҳаракатлар туфайли олдинга силжишни та’минлайди (масалан, балиқ ва сувда яшовчи судралиб юрувчилардан фарқли ўлароқ). Унда эшкак эшиш қуйруқ ҳаракати текислиги горизонталдир.

кит балиқ овлаш

Милодий биринчи минг йиллик охиридан бошлаб кит овлаш давом этмоқда. Кит овлашнинг мақсади, биринчи навбатда, ёқилғи ва қимматбаҳо саноат хом ашёси бўлган ёг' олишдир. Гўшт учун китларни қазиб олиш (китина) фақат ХХ асрнинг иккинчи ярмидан бошлаб муҳим рол ўйнай бошлади (китина, хусусан, колбаса тайёрлашда ишлатилган). Кит суяги ҳам қадрли эди, А витамини китларнинг жигаридан, гормонал препаратлардан, асосан, инсулин, безлар ва миядан олинган.

Китларнинг қиймати

Тадқиқотга кўра, дарахт йилига ўртача 24 кг ёки 100 йилда 2,4 тонна карбонат ангидриддан фойдаланади. Бир кит умри давомида 33 тонна карбонат ангидриддан фойдалана олиш имкониятига эга.